ΛΕΥΚΟΕΛΙΑ ΣΕΡΡΩΝ
Συνώνυμα: Πετρολιά, Ασπρολιά
Ποικιλία μεσόκαρπη (μέσου μεγέθους), διπλής χρήσης (δηλαδή και για παραγωγή ελαιόλαδου και για παραγωγή επιτραπέζιων-βρώσιμων, πράσινων ελαιών).
Μολονότι δεν γνωρίζουμε πότε γίνεται η πρώτη αναφορά στην ποικιλία, πρέπει να αναφερθεί ότι το 1995 δεν περιλαμβάνεται στον «Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών Δενδρωδών Καλλιεργειών» που εξέδωσε το «Ινστιτούτο Ελέγχου Ποικιλιών Καλλιεργούμενων Φυτών Σίνδου» του Υπουργείου Γεωργίας. Αντίθετα δηλώνεται από το Ινστιτούτο Υποτροπικών Φυτών και Ελαίας Χανίων Κρήτης στην καταγραφή των ελληνικών ποικιλιών ελιάς στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα RESGEN με κωδικό ποικιλίας GRECHA CHA000237 και λατινική ονομασία LEFKOLIA SERRON. `Eκτοτε, αναφέρεται από διάφορους συγγραφείς, η πρώτη όμως λεπτομερής περιγραφή της γίνεται στο βιβλίο του Γ.Δ. Κωστελένου (2011).
Καλλιεργείται γύρω από την πόλη των Σερρών, στον Ελαιώνα, στο Μετόχι και την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου. Τα τελευταία χρόνια η καλλιέργειά της επεκτείνεται σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα, στη Θεσσαλία και γενικά σε περιοχές με μεγάλο υψόμετρο ή/και παγετόπληκτες, όπως η δική μας πειραματική καλλιέργεια στη Μενδενίτσα & τα Καραβίδια Φθιώτιδας. Φυτώρια της ποικιλίας υπάρχουν στην περιοχή των Σερρών που παράγουν φυτά από μοσχεύματα ή με εμβολιασμό σε σπορόφυτα και στην περιοχή της Καβάλας και στο Γαλατά Τροιζηνίας από μοσχεύματα. Θεωρείται ποικιλία παραγωγική, πολύ ανθεκτική στο ψύχος χωρίς να επηρεάζεται από την πρωινή πάχνη που καταστρέφει τη νεαρή βλάστηση και αναστέλλει την ανάπτυξη των φυτών. Θεωρείται πολύ ανθεκτική και στη χιονόπτωση καθώς είναι κρεμοκλαδής και τα κλαδιά της εμφανίζουν χαρακτηριστική ευλυγισία σε σχέση με άλλες ποικιλίες, οπότε κρατούν το βάρος του χιονιού για αρκετό χρονικό διάστημα χωρίς να σπάζουν και επανέρχονται στην αρχική τους θέση μετά το πέρας της κακοκαιρίας.`Όπως κάθε ποικιλία ανθεκτική στο ψύχος, πιθανά η ποικιλία να έχει μεγάλες ανάγκες σε ώρες χαμηλών θερμοκρασιών (στους 10-13οC ή και χαμηλότερα) προκειμένου να σχηματίσει τους ανθοφόρους οφθαλμούς της και να υπάρξει επαρκής καρποφορία. Είναι ανθεκτική στην εδαφική αλατότητα, μέτρια ανθεκτική στο κυκλοκόνιο και τον καρκίνο αλλά πολύ ευαίσθητη (οι καρποί) στο δάκο και τον μύκητα Camarosporium dalmatica. Αναγνωρίζεται ευκολότερα από τους καρπούς και δευτερευόντως από τα φύλλα της.
Εμείς φυτέψαμε 200 από τα συγκεκριμένα δέντρα ενωρίς την άνοιξη του 2019 στο κτήμα μας στη Μενδενίτσα και τα Καραβίδια Φθιώτιδας, ένα κτήμα σε υψόμετρο 300-450 μ., με έντονη εδαφική υγρασία ακόμα και το καλοκαίρι και επιρροή από βορινούς ανέμους. Η συγκεκριμένη φύτευση έγινε σε τμήμα του κτήματος σχετικά προστατευμένο από τον αέρα (“γούβα”, "λάκκα"), όπου όμως λόγω μη καλού αερισμού και σχετικής σκιερότητας (καθότι στους πρόποδες πλαγιάς) κρατάει αρκετή παγωνιά (και δη πρωϊνή) και πάγο μετά από έντονη χιονόπτωση. Το σκεπτικό μας ήταν ότι μία ποικιλία του βορρά που αντέχει σε πολύ κρύο, χιόνι και πάγο σε συνθήκες ξερικής καλλιέργειας, πιθανά θα μπορούσε να αποδώσει πολύ καλύτερα σε παραγωγή 300-400 χλμ. νοτιότερα με τις ίδιες συνθήκες καλλιέργειας, γλυτώνοντας μας ταυτόχρονα από τα προβλήματα του συγκεκριμένου τμήματος του κτήματός μας. Μένει να αποδειχτεί…
Τα δεντράκια ήταν προερχόμενα από μοσχεύματα τα οποία προμηθευτήκαμε από το φυτώριο “OLEA”-Γ. Κωστελένος. Τα δέντρα φυτεύθηκαν στο έδαφος χωρίς να προηγηθεί άροση καθώς βλέπαμε το χώμα να είναι αρκετά μαλακό εκείνη την περίοδο ενώ δεν τοποθετήθηκε στο λάκκο λίπανση (όπως άλλωστε και σε όλες τις προηγούμενες φυτεύσεις μας). Μετά τη διετία από τη φύτευση, η καλλιέργεια είναι ξερική. Με αυτούς τους χειρισμούς γνωρίζαμε (ήδη από προηγούμενες φυτεύσεις μας) ότι θα έχουμε μία καθυστερημένη ανάπτυξη και θα χάναμε κάποια νεόφυτα αλλά η όλη διαδικασία ήταν πιο κοντά στη φιλοσοφία μας περί Βιολογικής & Αναγεννητικής Γεωργίας. Τα δέντρα που χάθηκαν ήταν φυτεμένα σε θέσεις που λόγω της κλίσης του εδάφους “νεροκρατούσαν” και οι απώλειες προέκυψαν σε περιόδους με παγετό. Με βάση τις εμπειρίες μας από τις προηγούμενες φυτεύσεις μας στην περιοχή αλλά και από το επίπεδο ανάπτυξης των δέντρων αυτή τη στιγμή (10-2023), εκτιμούμε ότι τα δεντράκια θα έχουν μία ικανοποιητική παραγωγή στην επταετία περίπου από τη φύτευση.
Μαρτυρίες από άλλους καλλιεργητές στη Βόρεια Ελλάδα αναφέρουν ότι, παρότι παγετός «έκαψε» τα νεόφυτα ένα έτος μετά τη φύτευσή τους (2016 φύτευση – 2017 παγετός), αυτά επανέκαμψαν χωρίς πρόβλημα. Ακόμη, για φύτευση 400 δέντρων (2011) στο νομό Κιλκίς, σε 550 μέτρα υψόμετρο, σε μια περιοχή που δεν υπάρχει ελαιόδεντρο σε ακτίνα χιλιομέτρων, αναφέρεται ότι αναπτύσσονται εξαιρετικά. Και στις δύο περιπτώσεις τα φυτά ήταν από μοσχεύματα.
Οι καρποί της ποικιλίας είναι στρογγυλοί-ωοειδείς, χωρίς θηλή και κατά την ωρίμανσή τους διατηρούν μέχρι πολύ αργά το αγουρολευκοπράσινο χρώμα τους, με αποτέλεσμα και το όνομά της ποικιλίας. Το βάρος τους κυμαίνεται από 3-7 gr. Αναφέρεται ότι οι καρποί είναι έτοιμοι για συγκομιδή ελαιοποίησης Νοέμβριο με Δεκέμβριο. Πιθανά, στη δική μας νοτιότερη περιοχή να είναι έτοιμοι νωρίτερα. Βέβαια, κάθε χρόνο, η ακριβής ημερομηνία συγκομιδής θα πρέπει να καθορίζεται και από το μικροκλίμα του κάθε κτήματος και τις ιδιαίτερες καιρικές συνθήκες που επικράτησαν στην περιοχή το προηγούμενο χρονικό διάστημα.
Η ελαιοπεριεκτικότητα των καρπών αναφέρεται να είναι μέτρια προς υψηλή και να κυμαίνεται από 15-25%. Τον Οκτώβριο του 2023, εμείς είχαμε την πρώτη μικρή “παραγωγή μας” ενός κιλού (!!!) από περίπου εκατό δεντράκια. Προχωρήσαμε στον προσδιορισμό της ελαιοπεριεκτικότητας των καρπών ώστε να γνωρίζουμε τη βέλτιστη περίοδο για τη συγκομιδή, μιάς και η κατεύθυνσή μας είναι η παραγωγή ελαιολάδου. Οι προς εξέταση καρποί συλλέχθηκαν στις 01/10/2023. Είχαν το χαρακτηριστικό “λαχανί” χρώμα της Λευκοελιάς Σερρών χωρίς η ωρίμανσή τους να έχει προχωρήσει στην εμφάνιση κιτρίνου ή ιώδους χρωματισμού. Παραδόθηκαν 300 γραμμάρια καρπού στις 03/10/2023 στο Εργαστήριο Multichrome.Lab. Η ελαιοπεριεκτικότητα προσδιορίστηκε με τη μέθοδο AOCS (AMERICAN OIL CHEMISTS’ SOCIETY) Ba 3-38 στο 14% στους φρέσκους καρπούς (όπως φαίνεται και στην αντίστοιχη εικόνα).
Να σημειωθεί ότι κατά τη συλλογή των καρπών (10-2023) δεν παρατηρήθηκε προσβολή του φυλλώματος από κυκλοκόνιο. Υπήρχαν όμως αρκετά νύγματα από δάκο στους καρπούς (πράγμα που επιβεβαιώνει τη φήμη ευαισθησίας της συγκεκριμένης ποικιλίας στον δάκο) καθώς λόγω της ηλικίας των δέντρων δεν έχει γίνει ακόμα καμία παρέμβαση αντιμετώπισης.
Με σωστές συνθήκες συγκομιδής και ελαιοποίησης αναφέρεται το ελαιόλαδο της ποικιλίας να είναι πολύ ποιοτικό χωρίς όμως να γνωρίζουμε περισσότερες λεπτομέρειες. Θα περιμένουμε λίγα χρόνια για να το διαπιστώσουμε…!!!
Το 2018, η πρώτη μας πολύ μικρή συγκομιδή καρπών από τα νεόφυτά μας, μας έδειξε ότι οι καρποί ήταν έτοιμοι για να παρασκευαστούν ως πράσινες, βρώσιμες ελιές στο τέλος Σεπτεμβρίου – αρχές Οκτωβρίου. Τη συνταγή θα τη βρείτε εδώ. Δοκιμάστηκαν 22/01/2019. Με τον τρόπο που τις παρασκευάσαμε, βρέθηκαν να έχουν πολύ πλούσια και τραγανή σάρκα, ενώ ήταν ακόμα λίγο πικρές.
ΠΗΓΕΣ:
1. Κωστελένος Γ.Δ., Στοιχεία ελαιοκομίας. Ιστορία, περιγραφή και γεωγραφική κατανομή των ποικιλιών ελιάς στην Ελλάδα, Γαλατάς Τροιζηνίας 2011
2. Βέμμος Σ., Μέτρα προστασίας της ελιάς από τους παγετούς, Olivenews.gr, 2019-01-03
3. "ΞΕΡΟΒΟΥΛΕΣ ΑΦΗΝΟΥΝ ΣΗΜΑΔΙΑ ΣΤΙΣ ΕΛΙΕΣ ΤΩΝ ΣΕΡΡΩΝ", Agronews, 2018-09-21.
4. Εμπειρίες καλλιέργειας στην ομάδα «ΛΕΥΚΟΕΛΙΑ ΣΕΡΡΩΝ» στο https://www.facebook.com/groups/529597800787193 που έχουμε δημιουργήσει.
5. Προσωπικές εμπειρίες καλλιέργειας…. ενός έτους (2020)….
6. Προσωπικές εμπειρίες καλλιέργειας…. τεσσάρων ετών (2023)….
